Poprzednia jej wersja była jedną z najbardziej kontrowersyjnych ustaw poprzedniej kadencji – została odebrana jako próba zakazu montażu m.in. popularnych gazowych systemów grzewczych i nakłonienia do wyboru pomp ciepła.

Nowe prawo rehabilituje kotły gazowe i olejowe – ponownie dopuszcza ich instalowanie, ale z obligatoryjnymi domieszkami tzw. zielonych paliw. W istocie przynosi to zmianę dotychczasowego podejścia do dekarbonizacji ogrzewnictwa (Wärmewende). Nowe rodzi jednak szereg powaĹźnych wątpliwości – od kwestii zapewnienia odpowiedniej dostępności niskoemisyjnych paliw alternatywnych, przez wpływ na przyszłe koszty ogrzewania dla uĹźytkownikĂłw systemĂłw gazowych i olejowych, po konsekwencje dla realizacji celĂłw polityki klimatycznej RFN.

Nowe prawo moĹźe wprawdzie krĂłtkoterminowo zmniejszyć napięcia społeczne wokół Wärmewende, lecz nie rozwiązuje zasadniczego problemu transformacji sektora, jakim jest krucha legitymizacja społeczna. 

W dłuższej perspektywie natomiast wręcz dodatkowo zaostrza ryzyka wzrostu napięć społecznych na tle dekarbonizacji ogrzewnictwa oraz ich potencjalnych konsekwencji politycznych.

10 lipca Bundestag i Bundesrat przyjęły ustawę o termomodernizacji budynków (Gebäudemodernisierungsgesetz, GModG), stanowiącą głęboką nowelizację przepisów z 2023 r. regulujących kwestię montażu urządzeń grzewczych w Niemczech[1].

Po pierwsze, nowe prawo uchyla wprowadzoną przed trzema laty generalną zasadę, zgodnie z ktĂłrą nowe instalacje grzewcze mają pracować w co najmniej 65% w oparciu o odnawialne ĹşrĂłdła energii. Po drugie, usuwa przepisy zakazujące uĹźytkowania kotłów na paliwa kopalne po 2045 r. Po trzecie, dopuszcza ponownie montaĹź nowych urządzeń wykorzystujących gaz ziemny i olej opałowy – jednak pod warunkiem stosowania w nich coraz większych domieszek biopaliw (np. biometanu, bio-LPG czy oleju pochodzenia biogenicznego) lub niskoemisyjnego wodoru, w tym wytwarzanych z niego paliw syntetycznych. Obligatoryjne domieszki mają wynosić co najmniej 10% od 2029 r., 15% od 2030 r., 30% od 2035 r. oraz 60% od 2040 r. (tzw. Bio-Treppe), a za przestrzeganie tego wymogu (przez zamawianie odpowiednich taryf u dostawcĂłw) mają być odpowiedzialni konsumenci.

Po czwarte, nowa ustawa wprowadza minimalny wymagany udział odnawialnych lub niskoemisyjnych paliw gazowych (GrĂźngasquote) i ciekłych (GrĂźnheizĂślquote) w paliwie stosowanym we wszystkich juĹź zainstalowanych gazowych i olejowych systemach grzewczych. Odpowiedzialność za wywiązanie się z tego obowiązku ma spoczywać na firmach wprowadzających te paliwa do obrotu. Począwszy od 2028 r., udział ten ma wynosić 1% i następnie rosnąć (szczegóły ma regulować osobna ustawa – zapowiedziana na grudzień br.). WymĂłg stosowania domieszek ma się odnosić jedynie do gospodarstw domowych – przemysł jest z niego zwolniony. Co więcej, wprowadzono zasadę, zgodnie z ktĂłrą w przypadku wynajmowanych nieruchomości koszty związane z domieszkami biokomponentĂłw, opłatami od emisji CO2 oraz sieciowymi (dotyczy gazu) mają być dzielone między najemcĂłw i wynajmujących – w proporcji 70:30 (domieszki) oraz po połowie (opłaty).

Wraz z nowelizacją ustawy rząd RFN skorygował program dopłat do termomodernizacji budynków i wymiany źródeł ciepła (Bundesförderung für effiziente Gebäude).

Limit kosztów kwalifikowanych do objęcia wsparciem obniżono z 30 do 28 tys. euro (ma on spadać o 750 euro w półrocznych interwałach). Pomoc silniej zróżnicowano także w zależności od dochodów wnioskujących. Podstawowa dotacja wynosi 30% kosztów kwalifikowanych, a dodatkowy bonus dochodowy – w zależności od dochodu gospodarstwa domowego – od 10 do 40%. Trzecim komponentem wsparcia jest premia za szybką wymianę ogrzewania, która dziś wynosi 16% poniesionych kosztów i ma co pół roku spadać o 4 p.p. aż do wygaśnięcia w 2028 r. Zsumowany poziom wsparcia w przypadku spełnienia odpowiednich warunków ograniczono jednak do maksymalnie 80% kosztów kwalifikowanych, co przy obecnym limicie oznacza nawet 22,4 tys. euro dopłaty do wymiany źródła ciepła.

Kontekst dekarbonizacyjny – Wärmewende

Prawodawstwo regulujące kwestię montaĹźu urządzeń grzewczych w Niemczech jest jednym z najwaĹźniejszych instrumentĂłw strategii transformacji sektora ogrzewnictwa i ciepłownictwa (określanej w Niemczech jako Wärmewende), ktĂłra zakłada m.in. odchodzenie od stosowania paliw kopalnych przy ogrzewaniu budynkĂłw[2]. Preferowanymi politycznie technologiami w ramach tego procesu są zwłaszcza pompy ciepła oraz przyłączenie do sieci ciepłowniczej. Wärmewende naleĹźy do głównych filarĂłw transformacji energetycznej i wynika z załoĹźeń polityki klimatycznej RFN, ktĂłrej deklarowanym celem jest redukcja emisji gazĂłw cieplarnianych aĹź do osiągnięcia neutralności emisyjnej do 2045 r.[3]

Sektor budynkĂłw jest – z udziałem 16% – czwartym sektorem gospodarki RFN pod względem wielkości emisji (zob. wykres 1) – w 2025 r. wprowadził do atmosfery 103 mln ton ekwiwalentu CO2. Około 90% wytworzonego CO2 przypada przy tym na ogrzewanie. Stosunkowo wysoka emisyjność sektora wynika z powszechności stosowania instalacji zasilanych paliwami kopalnymi. Statystycznie więcej niĹź połowa NiemcĂłw ogrzewa swoje domy i mieszkania gazem ziemnym, a niemal co piąty – olejem opałowym (zob. wykres 2). W niemieckich budynkach mieszkalnych politycznie preferowane rozwiązania stanowią wciąż wyraĹşną mniejszość. W ostatnich latach zarysował się jednak wyraĹşny trend stawiania na pompy ciepła, zwłaszcza w nowym budownictwie (wzrost odsetka zastosowań z 32 do 74% na przestrzeni ostatniej dekady). Mimo to w ogĂłlnej sprzedaĹźy urządzeń grzewczych przez lata zdecydowanie dominowały kotły gazowe (zob. wykres 3). Dopiero ostatni rok był pierwszym w historii, w ktĂłrym pompy ciepła (299 tys. instalacji) wyprzedziły kotły gazowe (277 tys.).











Zmniejszanie emisji w sektorze budynków następuje zbyt wolno, aby RFN mogła osiągnąć cele krajowej polityki klimatycznej – zarówno w średnim (planowana redukcja o 65% do 2030 r. względem roku 1990), jak i długim okresie (osiągnięcie neutralności emisyjnej do 2045 r.). Obok sektora transportu ogrzewnictwo jest obszarem, w którym nie tylko redukcja emisji przebiega najwolniej, lecz także takim, w którym regularnie nie udaje się wypełniać celów sektorowych.

Kontekst polityczny – odcięcie od kontrowersyjnych przepisów

Transformacja sektora ogrzewnictwa stanowi dalece trudniejszą część Energiewende niĹź ta zachodząca w elektroenergetyce, poniewaĹź wymaga wprowadzania regulacji bezpośrednio ingerujących w Ĺźycie obywateli i rzutujących na decyzje odnoszące się do ich własności (kto, kiedy, jaką instalację grzewczą i po jakich kosztach ma zakładać w swojej nieruchomości). Działania zachęcające (dopłaty do wymiany ĹşrĂłdeł ciepła i termomodernizacji) są kosztowne i nie zapewniają oczekiwanego tempa redukcji emisji, zaś regulacyjne (prawne ograniczanie czasu uĹźytkowania kotłów na paliwa kopalne czy podnoszenie opłat za emisję) wywołują napięcia społeczne, gdyĹź odbierane są jako prĂłby wymuszania politycznie pożądanego zachowania, oraz zwiększają ryzyko pogłębienia problemu ubĂłstwa energetycznego.

Poprzedni rząd z inicjatywy wicekanclerza Roberta Habecka (Zieloni) podjął w 2023 r. prĂłbę znaczącego przyspieszenia Wärmewende za pomocą ustawy regulującej montaĹź instalacji grzewczych. Sednem Ăłwczesnych przepisĂłw było wprowadzenie generalnej zasady, zgodnie z ktĂłrą nowo montowane urządzenia miały pracować w co najmniej 65% w oparciu o OZE – przy czym nie ukrywano, Ĺźe politycznie preferowane rozwiązanie to pompy ciepła. Zachęcając niemiecką branżę grzewczą do zwiększania zdolności do ich produkcji, Habeck formułował wĂłwczas oczekiwanie, by ich sprzedaĹź na niemieckim rynku osiągnęła w drugiej połowie dekady 500 tys. sztuk rocznie, a celem na 2030 r. stało się 6 mln zainstalowanych urządzeń (pod koniec 2025 r. było ich ok. 2 mln). Drugim zamysłem było z kolei zainicjowanie procesu odchodzenia od stosowania gazu ziemnego w ogrzewnictwie – stąd nowe przepisy były wpisywane przez rządzących w kontekst nie tylko dekarbonizacji, lecz takĹźe uniezaleĹźniania się od importu błękitnego paliwa (prĂłbowano przy tym wykorzystać polityczne momentum, jakim był kryzys gazowy związany z napaścią Rosji na Ukrainę).

Tak zwana ustawa grzewcza wywołała ogromne kontrowersje już na etapie projektu.

Stała się wówczas przedmiotem wielotygodniowej ostrej krytyki medialnej, ponieważ została odebrana jako próba zakazu montażu zwłaszcza popularnych kotłów gazowych (w jednym z ówczesnych sondaży trzy czwarte badanych sprzeciwiało się temu) i przymuszenia ludzi do stawiania na droższe w zakupie i instalacji pompy ciepła (chociaż tańsze w późniejszej eksploatacji). Doprowadziła wreszcie do jednego z najpoważniejszych kryzysów w rządzącej wtedy koalicji – Zieloni byli zdeterminowani do przeforsowania przepisów, zaś ani SPD, ani FDP nie chciały ponosić politycznej odpowiedzialności za szeroko krytykowaną ustawę. I choć ostatecznie weszła w życie wyraźnie złagodzona jej wersja (m.in. z licznymi wyjątkami i okresami przejściowymi), to nowe prawo stało się jednym z głównych powodów wyraźnego spadku poparcia w sondażach zarówno dla partii Zielonych (o ok. 5 p.p. w okresie sporu o ustawę), jak i samego Roberta Habecka. Ustawa przyczyniła się również do zaostrzenia emocji wokół transformacji ogrzewnictwa, w tym zjawiska swoistej wojny kulturowej wokół technologii pomp ciepła. Zdestabilizowała ponadto rynek urządzeń grzewczych – wywołała gwałtowny wzrost popytu na kotły gazowe w 2023 r., a następnie generalny spadek zbytu. Co więcej, wielu Niemców zaczęło wstrzymywać się z zakupem w oczekiwaniu na potencjalne zmiany.

W ubiegłorocznej kampanii wyborczej „likwidacja ustawy grzewczej Habecka” stała się jednym z głównych i mocno eksploatowanych postulatów CDU/CSU (a także AfD) w obszarze szeroko pojętej polityki energetyczno-klimatycznej. W trakcie negocjacji nad powołaniem nowego rządu z SPD chadecy ostatecznie przeforsowali wpisanie tego posunięcia do umowy koalicyjnej, przy czym od początku było jasne, że w istocie chodzi nie o uchylenie całej ustawy, lecz właśnie o wywołującą największe kontrowersje zasadę pracy nowych urządzeń, które w minimum 65% miały wykorzystywać OZE. W narracji gabinetu Friedricha Merza nowa ustawa GModG przedstawiana jest przede wszystkim jako odejście od przypisywanej Zielonym polityki nakazów i zakazów na rzecz przywrócenia właścicielom nieruchomości wolności wyboru technologii grzewczej.

Rehabilitacja kotłów gazowych i olejowych

W istocie sednem nowej wersji ustawy grzewczej jest zmiana dotychczasowej koncepcji dekarbonizacji ogrzewnictwa – odejście od regulowania przez państwo dopuszczalnych technologii pracy urządzeń na rzecz dekarbonizacji paliw w nich używanych.

Proces elektryfikacji sektora przez upowszechnianie pomp ciepła pozostaje przy tym wyraĹşnie preferowanym rozwiązaniem, o czym świadczy podtrzymanie programu hojnych dopłat do ich instalacji. Zmiana polega raczej na otwarciu alternatywnej opcji dla tych, ktĂłrzy preferują – tradycyjnie bardzo popularne w Niemczech – kotły gazowe i olejowe. Właściciele nieruchomości, ktĂłrzy zdecydują się na ich instalację po wejściu w Ĺźycie przepisĂłw, będą musieli jednak zamawiać do nich paliwo (gazowe lub ciekłe) z odpowiednim, rosnącym z czasem udziałem uznawanych za neutralne emisyjnie tzw. zielonych paliw. Analogiczną funkcję w odniesieniu do całości juĹź uĹźytkowanych urządzeń mają z kolei pełnić instrumenty obligatoryjnych minimalnych domieszek (GrĂźngasquote oraz GrĂźnheizĂślquote).

O ile ustawa grzewcza z 2023 r. (Gebäudeenergiegesetz, GEG) była wyraĹşnym politycznym sygnałem odchodzenia od kotłów gazowych i olejowych na rzecz zwłaszcza pomp ciepła i przyłączenia do sieci ciepłowniczych, o tyle GModG je rehabilituje i ponownie uznaje za wpisujące się w proces transformacji. Najprawdopodobniej będzie to prowadzić – po okresie zastoju – do powtĂłrnego wzrostu ich sprzedaĹźy i dłuĹźszego niĹź przy poprzednim stanie prawnym utrzymania się tych technologii na rynku jako popularnych rozwiązań. W przewaĹźającej opinii analitykĂłw rynku nie zatrzyma to wprawdzie trendu zastępowania kotłów gazowych i olejowych pompami ciepła, ktĂłre pozostaną juĹź dominującym wyborem, niemniej go zasadniczo spowolni.

Przykładowo według prognozy Instytutu Gospodarki Energetycznej (Energiewirtschaftliches Institut, EWI) udział pomp ciepła w ogrzewnictwie przy poprzednim stanie prawnym wzrósłby z 6% dziś do 27% w 2035 r. i 43% w 2044 r., a przy nowym odpowiednio wolniej – do 19% i 26%. Kotły gazowe natomiast zamiast wyraźnie zmniejszyć udział z 54% obecnie do 40% w 2035 r. i 28% w 2044 r., zredukują go „jedynie” do odpowiednio 47% i 42% (olejowe zaś z 23% do 14% i 9%).







Z nowym podejściem do dekarbonizacji ogrzewnictwa wiąże się z kolei szereg zasadniczych problemów.

Pierwszym z nich jest kwestia zapewnienia odpowiedniej dostępności tzw. zielonych paliw, aby wypełnić ustawowe wymogi. Aktualna ich produkcja w RFN jest niewielka, a potencjał rozwoju pozostaje dalece niewystarczający względem zapotrzebowania, jakie powstanie w wyniku spodziewanego utrzymania dominującej pozycji kotłów gazowych i olejowych w niemieckim ogrzewnictwie. Przykładowo biometanu, który miałby być głównym „zielonym” zamiennikiem gazu ziemnego, wytwarza się obecnie 12 TWh rocznie, z czego jedynie 8% (1 TWh) trafia na potrzeby ogrzewnictwa (56% zużywa energetyka, a 31% produkcja biopaliw transportowych).

Według niemieckiej branży biogazowej teoretyczny maksymalny krajowy potencjał produkcji biometanu sięga z kolei 78 TWh, podczas gdy – według wyliczeń EWI – zapotrzebowanie na to paliwo w samym ogrzewnictwie przy nowym stanie prawnym może wzrosnąć w perspektywie dekady do 30–75 TWh w zależności od rozwoju rynku urządzeń grzewczych (a do 2045 r. nawet do 196 TWh – przy założeniu obligatoryjnego przejścia w 100% na konsumpcję tzw. zielonych paliw). Zapotrzebowanie na biometan w związku z procesem dekarbonizacji będzie tymczasem równolegle rosnąć także w energetyce i zwłaszcza w transporcie, gdzie od lat funkcjonuje zbliżony mechanizm stymulujący stosowanie domieszek tzw. zielonych paliw (Treibhausgas-Minderungsquote), co dodatkowo wzmocni konkurencję o jego wykorzystanie. Teoretycznie rozwiązaniem mógłby być import (obecnie niewielki – ok. 1–2 TWh), ale jego perspektywy pozostają niepewne. Wśród potencjalnych źródeł przyszłego pozyskiwania biometanu zwolennicy GModG wskazują najczęściej Ukrainę, która w ostatnich latach wyraźnie promuje się w Niemczech jako partner w tym obszarze, niemniej dla uruchomienia produkcji i eksportu w większej skali istnieje tam szereg barier do przezwyciężenia. Analogiczne wyzwanie dotyczy też produkcji „zielonego” oleju opałowego – ze względu na dużo mniejszą skalę oraz od dawna obserwowany trend odchodzenia od kotłów olejowych w RFN jest ono jednak mniej doniosłe niż w przypadku kotłów gazowych.

Drugim zasadniczym problemem nowych przepisów jest rysujące się na horyzoncie zjawisko tzw. pułapki kosztowej dla osób, które zdecydują się na montaż kotłów gazowych bądź olejowych, kierując się nowymi przepisami.

Dostępne juĹź wcześniej analizy wyraĹşnie wskazywały, Ĺźe wskutek architektury procesu dekarbonizacji ceny kopalnych paliw grzewczych będą w kolejnych latach stopniowo zwyĹźkowały. Przykładowo w przypadku gazu ziemnego – abstrahując od niepewnych cen hurtowych samego surowca – spodziewany jest dalszy wzrost opłat zarĂłwno od emisji CO2 (w kontekście zastąpienia niemieckiego mechanizmu nEHS unijnym ETS 2), jak i sieciowych (wskutek niekorzystnego rozłoĹźenia stałych kosztĂłw utrzymania infrastruktury na topniejącą liczbę uĹźytkownikĂłw).

Wprowadzenie obligatoryjnych domieszek biopaliw dokłada kolejny element stopniowo podnoszący ceny kopalnych paliw grzewczych (przykładowo biometan jest przeciętnie dwa–trzy razy droższy niż konwencjonalny gaz ziemny). W rezultacie GModG może ograniczyć presję na gospodarstwa domowe w momencie podejmowania decyzji o wymianie źródła ciepła, ale jednocześnie zrodzić w przyszłości problem wysokich kosztów eksploatacji istniejących instalacji. Tego efektu nie kwestionują nawet zwolennicy GModG – niejasna jest jedynie skala wzrostu. Instytut Gospodarki Niemieckiej (Institut der deutschen Wirtschaft) szacuje, że w ogólnym rozrachunku koszty ogrzewania nieruchomości kotłem gazowym przy nowych przepisach podniosą się nawet dwukrotnie do 2040 r. Tymczasem – w dominującej opinii analityków rynku – w większości typów nieruchomości, wziąwszy pod uwagę wszystkie okoliczności, już obecnie bardziej opłaca się wybór pompy ciepła. Dużo wyższe koszty zakupu i instalacji (średnio dwukrotnie w porównaniu z kotłami gazowymi – przed uwzględnieniem państwowej dopłaty, która tę różnicę niweluje) rekompensowane są w dłuższej perspektywie niższymi kosztami eksploatacji.

Trzecią spodziewaną konsekwencją nowej ustawy – wynikającą z dłuższej obecności kotłów gazowych na rynku jako popularnego rozwiązania – będzie spowolnienie w kolejnych latach procesu spadku zapotrzebowania na gaz ziemny w niemieckim ogrzewnictwie.

MoĹźe to z kolei oznaczać, Ĺźe w związku z prognozowanym wzrostem zuĹźycia w elektroenergetyce[4] konsumpcja tego surowca w całej gospodarce nie zmaleje, lecz utrzyma się na aktualnym poziomie przynajmniej w perspektywie najbliĹźszej dekady.

Wreszcie dalszą tego konsekwencją będzie wolniejsza redukcja emisji w sektorze ogrzewnictwa. Według Federalnego Urzędu ds. Środowiska (Umweltbundesamt, UBA) dotychczasowa wersja ustawy grzewczej na czele z regułą „65% OZE” była najważniejszym czynnikiem przyspieszającym tempo dekarbonizacji sektora (i tak zresztą zbyt wolnym w stosunku do celów polityki klimatycznej RFN). Spowolnienie procesu jego elektryfikacji odbije się negatywnie na wysokości emisji w tym obszarze. Skuteczność nowego podejścia do dekarbonizacji paliw stosowanych w kotłach gazowych i olejowych pozostaje z kolei niejasna.

Klimatyczny krok wstecz

Nowa wersja ustawy grzewczej spotkała się z krytyką ze strony środowiska eksperckiego. Wskazuje się przede wszystkim na wysoki stopień skomplikowania nowych rozwiązań, stawianie na niesprawdzone i niezweryfikowane instrumenty przy braku dostępnych wiarygodnych szacunków, czy realizacja przyjętych założeń jest w ogóle realna. W samym uzasadnieniu ustawy w wielu miejscach uwagę zwraca brak możliwości dokonania rzetelnych prognoz kluczowych elementów nowego prawa, takich jak dostępność niskoemisyjnych paliw alternatywnych oraz wpływ na wzrost cen paliw grzewczych czy na redukcję emisji. W związku z tym surową ocenę GModG wydała niezależna rada ekspertów kontrolujących procedowane w Bundestagu projekty legislacyjne pod kątem jakości prawa i oceny jego skutków (Nationaler Normenkontrollrat, NKR). Jej przewodniczący określił ustawę jako „jeden z najsłabszych pod względem legislacyjnym i najbardziej oderwanych od praktyki projektów, jakie w ostatnich latach przedłożono NKR”[5]. Mocno podzielone w sprawie ustawy są firmy z sektora energetycznego. Beneficjenci wcześniejszych regulacji (np. producenci i instalatorzy pomp ciepła czy komunalne spółki rozwijające sieci ciepłownicze) przyjęli ją z niezadowoleniem, podczas gdy beneficjenci nowych przepisów – branże gazowa (w tym producenci kotłów) i biogazowa – uznają ją za polityczny zwrot we właściwą stronę.

Wreszcie zwolennicy Wärmewende widzą w nowej ustawie grzewczej wyraĹşny krok wstecz w polityce klimatycznej RFN i de facto zarzucenie dążenia do realizacji celĂłw redukcji emisji w sektorze ogrzewnictwa. Wobec wysokiej niepewności co do rozwoju rynku tzw. zielonych paliw rodzi się pytanie, czy dopuszczenie dalszego wykorzystywania technologii opartych na paliwach kopalnych, przy jednoczesnym załoĹźeniu ich późniejszego zastąpienia paliwami niskoemisyjnymi, rzeczywiście pozwoli osiągnąć zakładaną redukcję emisji, czy teĹź będzie prowadzić do utrwalenia wykorzystania infrastruktury gazowej i odsunięcia dekarbonizacji sektora budynkĂłw na okres późniejszy.

Z tym problemem wiąże się z kolei poważny zarzut o niezgodność GModG z Ustawą Zasadniczą RFN. Wiele ekspertyz, w tym zleconych przez posłów CDU, wskazuje, że nowa ustawa grzewcza w praktyce odkłada redukcję emisji w sektorze budynków na przyszłość, co stoi w sprzeczności z głośnym orzeczeniem Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 2021 r., który de facto podniósł politykę dekarbonizacji do rangi konstytucyjnej i uznał odsuwanie redukcji emisji kosztem przyszłych pokoleń za niezgodne z Ustawą Zasadniczą[6]. Szereg organizacji ekologicznych wyspecjalizowanych w sądowych bataliach w sprawach klimatycznych zapowiedziało już złożenie skargi na GModG do trybunału.

Wnioski – ryzyka kruchej legitymizacji społecznej

Nowa ustawa grzewcza stanowi jeden z symptomĂłw spadku znaczenia polityki klimatycznej w priorytetach elit rządzących RFN. W istocie jest bowiem przykładem rezygnacji z niepopularnego i kontrowersyjnego, ale skutecznego – w sensie przyspieszenia redukcji emisji – instrumentu na rzecz rozwiązań łagodzących, przynajmniej krĂłtkoterminowo, nastroje społeczne, jednak wyraĹşnie kosztem tempa transformacji. Nie oznacza to przy tym odwrotu od dekarbonizacji sektora ogrzewnictwa, lecz złagodzenie i spowolnienie zmian tam, gdzie generują one zbyt wysokie koszty. Tym samym GModG wpisuje się w szerszy proces korekt Energiewende wdraĹźanych przez rząd Merza w tych obszarach, w ktĂłrych szeroko rozumiane koszty transformacji – budĹźetowe, społeczne, polityczne lub gospodarcze – okazują się zbyt wysokie, aczkolwiek bez zmiany przyjętego modelu czy zasadniczego kierunku transformacji. Korekty w podobnym duchu wdraĹźane są m.in. w systemie wsparcia OZE oraz w odniesieniu do skali i tempa rozbudowy sieci elektroenergetycznych czy rozwoju gospodarki wodorowej.

Wydaje się przy tym, Ĺźe rząd RFN świadomie wkalkulowuje de facto niedotrzymanie przyjętych celĂłw redukcji emisji, jednak utrzymuje je de iure ze względu na brak politycznej gotowości do ich zmiany (złagodzenia bądĹş przesunięcia w czasie). Formalne zakwestionowanie ich wywołałoby bowiem niepożądaną – z perspektywy elit rządzących – reakcję znacznej części środowisk, mediĂłw i grup interesu zainteresowanych utrzymaniem dotychczasowego kierunku i tempa Energiewende.

Przyjęte w GModG rozwiązania mogą wprawdzie krĂłtkoterminowo zmniejszyć napięcia społeczne wokół Wärmewende, lecz nie rozwiązują zasadniczego problemu transformacji sektora ogrzewnictwa, jakim jest krucha legitymizacja społeczna. W ubiegłorocznym sondaĹźu dotyczącym stosunku NiemcĂłw do transformacji sektora ogrzewnictwa aĹź 50% badanych przyznało, Ĺźe neutralne klimatycznie ogrzewanie nie jest dla nich waĹźne, podczas gdy dla 35% było ono istotne. Jednocześnie 75% ankietowanych zadeklarowało, Ĺźe nie jest gotowych ponosić wyĹźszych kosztĂłw w imię dekarbonizacji sektora, a przychylność w tej sprawie wyraziło jedynie 19% pytanych. Co więcej, 82% badanych stwierdziło, Ĺźe nie wierzy, iĹź elity polityczne będą w stanie przeprowadzić transformację w sposĂłb społecznie sprawiedliwy. W tym kontekście przyszłe egzekwowanie rozwiązań wpisanych do GModG, skutkujących stałym wzrostem kosztĂłw ogrzewania przy uĹźyciu popularnych systemĂłw zasilanych paliwami kopalnymi, w dłuĹźszej perspektywie wręcz dodatkowo zaostrza ryzyka wzrostu napięć społecznych na tle dekarbonizacji ogrzewnictwa oraz ich potencjalnych konsekwencji politycznych.

NiezaleĹźnie od tego kluczowym elementem niemieckiej strategii transformacji sektora ogrzewnictwa pozostaje wdroĹźenie unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla sektorĂłw budynkĂłw oraz transportu (ETS 2). RFN jest jednym z tych państw UE, w ktĂłrych – na szczeblu krajowym – mechanizm odpłatności za emisję w tych obszarach gospodarki juĹź funkcjonuje. W niemieckim odpowiedniku ETS 2 (nEHS) tona CO2 kosztuje aktualnie 55–65 euro, co przekłada się na wzrost cen gazu ziemnego, oleju opałowego, benzyny czy oleju napędowego o od kilku do kilkunastu procent. Z perspektywy Berlina wdroĹźenie ETS 2 oznacza więc przede wszystkim rozciągnięcie mechanizmu odpłatności za emisję w omawianych sektorach na pozostałe kraje UE, a takĹźe – zwłaszcza w optyce niemieckiego biznesu – wyrĂłwnanie obciążeń między konkurującymi przedsiębiorstwami z róşnych państw członkowskich. Na obecnym etapie w tamtejszej debacie ryzyka społeczne związane z długofalowymi konsekwencjami działania ETS 2 w postaci m.in. wzrostu kosztĂłw ogrzewania paliwami kopalnymi pozostają zaskakująco rzadko poruszanym zagadnieniem (regularnie podnoszą je politycy AfD). WśrĂłd wielu przedstawicieli niemieckich elit rządzących, branĹźowych czy eksperckich brakuje świadomości, Ĺźe negatywne następstwa funkcjonowania tego mechanizmu mogą stać się powaĹźnym problemem polityczno-społecznym nie tylko w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, lecz takĹźe w samych Niemczech. Wydaje się, Ĺźe dla władz w Berlinie priorytetem jest wciąż samo uruchomienie ETS 2 i jego utrwalenie w UE, a kwestia przyszłego kształtowania cen emisji w ramach systemu to zagadnienie wtĂłrne. MoĹźna zakładać, Ĺźe – podobnie jak w przypadku bieżących dyskusji wokół reformy ETS 1 – Berlin będzie w przyszłości skłonny do korekt mechanizmu łagodzących jego negatywne efekty, lecz bez podwaĹźania jego istoty.

[1] Szerzej zob. M. Kędzierski, Niemcy: kontrowersyjna ustawa grzewcza, OSW, 14.09.2023, osw.waw.pl.

[2] Zob. hasło Wärmewende [w:] Kultura polityczna Niemiec. KrĂłtki kurs, OSW, osw.waw.pl.

[3] Zob. hasło Energiewende (zwrot energetyczny) [w:] Kultura polityczna Niemiec. KrĂłtki kurs, OSW, osw.waw.pl.

[4] Zob. M. Kędzierski, Niemcy konsekwentnie stawiają na gaz. Kolejny etap Energiewende, „Komentarze OSW”, nr 743, 20.07.2026, OSW, osw.waw.pl.

[5] Normenkontrollrat zerpflĂźckt schwarz-rotes Heizungsgesetz, Der Spiegel, 14.05.2026, spiegel.de.

[6] Zob. M. Kędzierski, Orzeczenie w sprawie polityki klimatycznej – prezent dla Zielonych, OSW, 12.05.2021, osw.waw.pl.

cire.pl