Czekamy na wyniki prac specjalnego zespo艂u ENTSO-E ds ustale艅
przyczyn blackoutu na p贸艂wyspie iberyjskim. ToR do prac zespo艂u (link w
komentarzu) wskazuje, 偶e prace skupi膮 si臋 na przyczynach kryzysu.
Problem do analizy jest okre艣lony do艣膰 jasno komunikacie ENTSO-E expert panel initiates the investigation into the causes of Iberian blackout. Pomimo
do艣膰 w膮skiego (za to g艂臋bokiego) zakresu badana wg 艣ci艣le okre艣lonej
metodologii nie b臋dzie to zapewne jedna przyczyna, nie wiadomo czy
b臋dzie ich gradacja i wskazanie g艂贸wnej.
Na podanie tzw. g艂贸wnej (pierwotnej) przyczyny katastrofy j膮drowej
sprzed 14 lat w Fukushimie odwa偶y艂a si臋 komisja parlamentu Japonii,
kt贸ra wskaza艂a na zbyt bliskie zwi膮zki pa艅stwowej firmy energetycznej
TEPCO- operator EJ Fukushima - z tamtejszym ministerstwem przemys艂u",
ale zazwyczaj w takich sytuacja jednej przyczyny i jednego winnego nie
ma.
Ale skoro zesp贸艂 ENTSO-E nie b臋dzie zajmowa艂 si臋 szczeg贸艂owo skutkami,
czyli tym co si臋 dzia艂o "potem" warto przyjrze膰 si臋 podnoszeniu systemu
przez hiszpa艅skiego operatora, a w szczeg贸lny spos贸b roli 7 szt. blok贸w
j膮drowych EJ (o 艂膮cznej mocy 7,1 GW) przed kryzysem i po kryzysie, co
zobrazowa艂em (na podstawie danych ENSO-E) na wykresie poni偶ej.
Du偶a liczba mniejszych blok贸w j膮drowych w Hiszpanii pozwala na
regulacyjno艣膰 sezonow膮 (wi臋ksz膮 moc oddaj膮 zim膮 a mniejsz膮 latem
dostosowuj膮c si臋 cz臋艣ciowo do zapotrzebowania na energi臋, a cz臋艣ciowo
ust臋puj膮c miejsca taniej fotowoltaice). Znacznie gorzej to wygl膮da w
przypadku zmienno艣ci dobowej, godzinowej i kwadransowej.
W feralne po艂udnie 28 kwietnia tylko woda i gaz uzupe艂nia艂y w bilansie
mocy s艂o艅ce i wiatr wr臋cz podr臋cznikowo. Trzy bloki EJ dzia艂a艂y tu偶
przed wyst膮pieniem awarii, jeden by艂 wy艂膮czony z powodu usuwania
usterek, trzy jednostki by艂y ju偶 wy艂膮czone ze wzgl臋du na wysoki udzia艂 energii odnawialnej w systemie.
To prawda 偶e w tym czasie EJ dostarcza艂y potrzebnej masy wiruj膮cej
(tzw. chwilowej inercji), ale z drugiej strony generacja j膮drowa tu偶
przed blackoutem kompletnie nie reagowa艂a na to si臋 dzia艂o na rynku i na
potrzeby systemu (tzw. minimum techniczne i ogl膮danie si臋 na przychody
ogranicza艂y ew. zmiany generacji od do艂u, a wrodzona "wo艂owato艣膰" i brak
elastyczno艣ci utrudnia艂a ruch w g贸r臋).
Jeszcze ciekawiej by艂o po "godzinie zero" czyli 12:33.
Prawie natychmiast po blackoucie energi臋 poda艂y elektrownie
szczytowo-pompowe (opr贸偶niaj膮c - na szcz臋艣cicie nape艂nione
przedpo艂udniow膮 tani膮 energi膮 z PV - zbiorniki do zera w krytycznym
czasie "po") i elektrownie wodne, przechodz膮c szybko w tryb, w kt贸rym
pracowa艂y poprzednio. Podobnie b艂yskawicznie i z maksymaln膮 moc膮
zareagowa艂y elektrownie gazowe (w tej sytuacji okaza艂y si臋 b. przydatne
jako uniwersalne 藕r贸d艂o szczytowe- interwencyjne). Potem wiatr (l膮dowy)
ze swoj膮 skromn膮 mas膮 wiruj膮c膮 i w ko艅cu jedna z "podejrzanych w
sprawie", ale jeszcze nie skazanych - PV (w Hiszpanii s膮 jeszcze
elastyczne 藕r贸d艂a s艂oneczne -CSP).
Ale atom po tym 鈥瀍pizodzie鈥 okaza艂 si臋 "martwym" w d艂ugim okresie. O ile
operator hiszpa艅ski 鈥瀙odni贸s艂鈥 system szybko- w zasadzie na pocz膮tku
drugiej doby od zdarzenia system pracowa艂 normalnie - to EJ zacz臋艂y
podawa膰 pierwsze, minimalne porcje energii, dopiero w trzeciej dobie, a
powr贸ci艂y do poziomu generacji sprzed blackout-u (3,5 GW) dopiero po
tygodniu.
Ten sam obraz reakcji poszczeg贸lnych 藕r贸de艂 na kryzys wida膰 wyra藕niej na
wykresie obrazuj膮cym sumaryczna moc w systemie w analizowanym okresie 9
dni of n-2 do n+7.
EJ w systemie energetycznym, pomimo 偶e stanowi膮 park mniejszych
jednostek, okaza艂y si臋 tak偶e w swojej masie 藕r贸d艂em nieelastycznym przed
kryzysem (wysokie minima techniczne) i kompletnie nieprzydatnym po
kryzysie. Oczywi艣cie w tym przypadku same nie s膮 winne blackoutu, ale w
sytuacjach napr臋偶e艅 w sieci s膮 za ci臋偶kim balastem (i za drogim, bo
ka偶de ograniczenie wsp. wykorzystania mocy CF podnosi koszty ich
generacji), niezdolnym do wsp贸艂pracy z OZE i oboj臋tnym na zmienne
zapotrzebowanie na energi臋.
Dlatego dziwi膰 mo偶e fakt, 偶e na kanwie opisanego blackoutu iberyjskiego lobby atomowe wo艂a o
... wyd艂u偶anie - w stosunku do przyj臋tego planu odstawie艅 w latach
2030-2035- eksploatacji wys艂u偶onych blok贸w j膮drowych w Hiszpanii. Trudno
bowiem wykaza膰 zale偶no艣膰, 偶e wi臋cej mocy j膮drowej oznacza mniej
blackoutu, co potwierdzaj膮 ich statystyki i analiza ich przyczyn.
Ju偶 ca艂kowicie zamortyzowane EJ mog膮 jeszcze przez kr贸tki czas
korzystnie wp艂yn膮膰 na ceny energii (o ile nic z艂ego si臋 nie wydarzy i
rosn膮ce koszty ich utrzymania w w stanie gotowo艣ci nie b臋d膮 za du偶e) ,
ale na pewno nie poprawi膮 bezpiecze艅stwa systemu energetycznego.
EJ jako technologie z minionej epoki nie pasuj膮 do wsp贸艂czesnych wyzwa艅
przed jakimi stoj膮 systemy energetyczne i rynek energii, w
szczeg贸lno艣ci do czas贸w w kt贸rych wybuchaj膮 wojny i ro艣nie zagro偶enie
terrorystyczne.
Analiza i komentarz
Grzegorz Wi艣niewski
Za艂o偶yciel (2001) i prezes Instytutu Energetyki Odnawialnej (IEO) w
Warszawie, Prezes Zarz膮du sp贸艂ki GIGA PV S.A., od 2019 roku Opiekun
Merytoryczny programu studi贸w podyplomowych 鈥濫nergetyka Odnawialna dla
Biznesu. Inwestycje i rynek energii鈥, by艂y (1997-2004) dyrektor Centrum
Komisji Europejskiej dla Regionu Morza Batyckiego ds. Odnawialnych
殴r贸de艂 Energii (EC BREC). Specjalizuje si臋 w technologiach OZE, polityce
energetycznej, ekonomice energetyki i analizach rynku energii
elektrycznej i ciep艂a. Jest wsp贸艂autorem polskiej strategii dotycz膮cej
energii odnawialnej (2001 r.) i kilkunastu raport贸w strategicznych dla
rz膮du RP i Komisji Europejskiej. By艂 cz艂onkiem ManagEnergy Reflection
Group (przewodnicz膮cy 2007-2008) - grupy doradczej Komisji Europejskiej w
dziedzinie zr贸wnowa偶onej energii.
Uczestniczy艂, w pracach wielu organ贸w doradczych na szczeblu rz膮dowym, w
tym by艂 cz艂onkiem Komitetu Steruj膮cego ds. Zaawansowanych System贸w
Wykorzystania Energii w NCBiR, Zespo艂u Doradczego ds. rozwoju produkcji
urz膮dze艅 dla energetyki odnawialnej, Komitetu Monitoruj膮cego POI艢,
Kapitu艂y GreenEvo i innych.
W latach 2016-2020 by艂 cz艂onkiem Narodowej Rady Rozwoju powo艂anej przez
Prezydenta RP. Jest laureatem tytu艂贸w: 鈥濸romotor energetyki odnawialnej鈥
miesi臋cznika Czysta Energia oraz 鈥濶owy Impuls鈥2014鈥 Miesi臋cznika
Gospodarczego Nowy Przemys艂 za wk艂ad w rozw贸j koncepcji prosumenckich w
energetyce odnawialnej.
W 2015 roku zosta艂 Laureatem tytu艂u 鈥濩z艂owiek Roku Polskiej Ekologii鈥.
cire.pl