Biogazownie rolnicze – co trzeba wiedzieć w 2024 r.? (07 Jul 2024)

W ostatnim czasie wyraĹşnie wzrosło w Polsce zainteresowanie kwestiami związanymi z budową i eksploatacją biogazowni. Wynika to przede wszystkim z wejścia w Ĺźycie ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych, a takĹźe ich funkcjonowaniu (dalej: ustawa o biogazowniach), co nastąpiło 11 września 2023 r.

Ustawa ta, w ocenie projektodawcĂłw, ma na celu, między innymi, wprowadzenie ułatwień dla przedsięwzięć w zakresie rozwoju biogazowni rolniczych. Skoro zaś zdecydowano się na stworzenie specjalnych przepisĂłw ułatwiających realizację i funkcjonowanie takich obiektĂłw, to zasadne jest przyjęcie, Ĺźe we wcześniejszym stanie prawnym istniały istotne utrudnienia dla podejmowania odpowiednich inwestycji i późniejszej ich eksploatacji.

Warto zatem poddać przywołane regulacje stosownej analizie – najpierw w ujęciu ogĂłlnym, a następnie przez pryzmat zakładanych ułatwień wynikających z nowej ustawy o biogazowniach.

Przedmiotem analizy będą przede wszystkim istotne wymagania formalne, ktĂłre stawiane są takim inwestycjom oraz istniejącym obiektom. Chodzi oczywiście o przepisy z zakresu ochrony środowiska, zarĂłwno na etapie prowadzenia inwestycji, jak i na etapie jej eksploatacji. Przedstawione tutaj kwestie mają charakter wprowadzający. Bardziej szczegółowo omĂłwimy je w kolejnych artykułach.

Siatka terminologiczna nowych przepisĂłw

Analizę wypada rozpocząć od zdefiniowania podstawowych pojęć dla omawianego tematu. Wiele z nich ma wprost sformułowane w przepisach definicje legalne. Nie dotyczy to jednak pojęcia „biogazownia”, ktĂłre wprost w regulacjach prawnych nie zostało zdefiniowane.

Taką definicję moĹźna jednak wywieść z innej definicji legalnej. Chodzi tu o definicję pojęcia „instalacja odnawialnego ĹşrĂłdła energii” zawartą w art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych ĹşrĂłdłach energii (dalej: ustawa OZE), w oparciu o ktĂłrą moĹźna byłoby stwierdzić, Ĺźe biogazownia to instalacja odnawialnego ĹşrĂłdła energii tworząca wyodrębniony zespół obiektĂłw budowlanych i urządzeń, stanowiących całość techniczno-uĹźytkową służącą do wytwarzania biogazu, biogazu rolniczego, biometanu lub wodoru odnawialnego, łącznie z połączonym z tym zespołem magazynem energii elektrycznej, magazynem biogazu lub instalacją magazynową wykorzystywaną do magazynowania wskazanych wcześniej gazĂłw.

Przytoczona definicja wymaga doprecyzowania poprzez dookreślenie kluczowych dla niej pojęć, takich jak „biogaz”, „biogaz rolniczy”, biometan”. Wszystkie te pojęcia definiuje ustawa OZE. 


Zgodnie zatem z definicją legalną:

• „biogaz” to gaz uzyskany z biomasy, w szczegĂłlności z instalacji przerĂłbki odpadĂłw zwierzęcych lub roślinnych, oczyszczalni ściekĂłw oraz składowisk odpadĂłw (zob. art. 2 pkt 1 ustawy OZE),
• „biogaz rolniczy” to gaz otrzymywany w procesie fermentacji metanowej z szeregu produktĂłw lub substancji w sposĂłb zamknięty wyliczonych w dalszej części definicji, uwzględniając takĹźe wskazane w końcowej części definicji wyłączenia (zob. art. 2 pkt 2 ustawy OZE),
• „biometan” to gaz uzyskany z biogazu, biogazu rolniczego lub wodoru odnawialnego, poddanych procesowi oczyszczenia, wprowadzany do sieci gazowej lub transportowany w postaci sprężonej albo skroplonej środkami transportu innymi niĹź sieci gazowe, lub wykorzystany do tankowania pojazdĂłw silnikowych bez konieczności jego transportu (zob. art. 2 pkt 3c ustawy OZE).

Warto takĹźe od razu zwrĂłcić uwagę na definicję pojęcia „biogazownia rolnicza”, stworzoną dla potrzeb regulacji wprowadzanych ustawą o biogazowniach i zawartą w art. 2 pkt 2 tej ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem „biogazownia rolnicza” to instalacja odnawialnego ĹşrĂłdła energii, służąca do wytwarzania biogazu rolniczego, energii elektrycznej z biogazu rolniczego, ciepła z biogazu rolniczego lub biometanu z biogazu rolniczego.

Głównym kryterium wyodrębniającym tego rodzaju obiekty jest wytwarzanie biogazu rolniczego. Z definicji wynika jednak takĹźe, Ĺźe immanentnym składnikiem takiej biogazowni mają być urządzenia służące:

• wykorzystaniu wytworzonego biogazu rolniczego w postaci urządzeń wytwarzających energię elektryczną bądĹş ciepło, bądĹş teĹź
• oczyszczeniu go dla uzyskania biometanu.

Wydaje się, Ĺźe wyklucza to transport biogazu rolniczego pochodzącego z takiej biogazowni do zewnętrznych urządzeń wytwarzających energię elektryczną lub ciepło, co dopuszcza definicja ogĂłlna pojęcia „biogazownia” wyprowadzona z definicji pojęcia „instalacja odnawialnego ĹşrĂłdła energii” zawartej w art. 2 pkt 13 ustawy OZE.

Skutki przyjętych definicji

Z przedstawionych definicji wynika kilka konsekwencji. Pierwszą z nich jest rozróşnienie biogazu i biometanu. Biogaz składa się przeciętnie z metanu (50-75%) i z dwutlenku węgla (25-45%), a takĹźe z niewielkich domieszek siarkowodoru, azotu, tlenu, wodoru. W konsekwencji biogaz, jako mieszanina metanu i innych substancji, nie moĹźe być wtłaczany do sieci gazowej, poniewaĹź ma inne właściwości fizyczne i chemiczne niĹź gaz ziemny. Zawartość poszczegĂłlnych składnikĂłw biogazu nie jest stała, zaleĹźy od rodzaju zastosowanego procesu technologicznego oraz rodzaju materiału wsadowego.

Biometan natomiast powstaje w procesie oczyszczania biogazu ze związkĂłw siarki i dwutlenku węgla i w zasadzie ma taką samą jakość i właściwości jak gaz ziemny, czyli paliwo kopalne. Biometan z kolei moĹźe być bezpośrednio wtłaczany do sieci przesyłowych gazu, skroplony do postaci bioLNG (biometan w postaci skroplonej) bądĹş sprężony do bioCNG (biometan w postaci wysoko sprężonej). Dla jasności – LNG (Liquefied Natural Gas) to skroplony gaz ziemny, zaś CNG (Compressed Natural Gas) to gaz ziemny sprężony.

Zasadne będzie zatem stwierdzenie, że biometan jest „uszlachetnioną” formą biogazu.

Z tego punktu widzenia pojęcie „biometanownia” nie jest pojęciem zamiennym dla pojęcia „biogazownia”. Biometanownia to biogazownia rozbudowana o urządzenia oczyszczające biogaz. Teoretycznie biometanownia moĹźe być odrębną instalacją, służącą wyłącznie do oczyszczania biogazu, jednak od strony logistycznej i ekonomicznej rozwiązanie takie raczej nie jest stosowane. NaleĹźy zresztą zauwaĹźyć, Ĺźe generalnie metody oczyszczania biogazu są dość skomplikowane i kosztowne.

Drugą istotną kwestią wynikającą z przedstawionych definicji jest wyraĹşne wskazanie w nich „materiałów wsadowych”, z ktĂłrych moĹźe powstać biogaz czy biogaz rolniczy. NaleĹźy tutaj uwzględniać rĂłwnieĹź ĹşrĂłdła pochodzenia takiego gazu.

PowyĹźsza kwestia jest istotna przede wszystkim dlatego, Ĺźe wpływa na kwalifikację biogazowni z punktu widzenia przepisĂłw środowiskowych, w szczegĂłlności przepisĂłw o odpadach. Chodzi tu w pierwszej kolejności o pytanie, czy biogazownia bądĹş biogazownia rolnicza zawsze będzie miała charakter instalacji przetwarzania odpadĂłw.

Odpowiadając na to pytanie, naleĹźy odwołać się do definicji „biogazu”, gdzie punktem wyjścia jest załoĹźenie, Ĺźe jest to gaz powstający z â€žbiomasy” (pojęcie odrębnie zdefiniowane w art. 2 pkt 3 ustawy o OZE). W drugiej części definicji natomiast przykładowo wskazano rodzaje instalacji, w ktĂłrych biogaz moĹźe powstawać – tu naleĹźałoby załoĹźyć, Ĺźe są to instalacje przetwarzające „biomasę”. Wyliczenie to jest jednak niespĂłjne, przede wszystkim z punktu widzenia zgodności z przepisami środowiskowymi.

Po pierwsze stwierdzenie, Ĺźe chodzi o â€žinstalacje przerĂłbki odpadĂłw zwierzęcych lub roślinnych”, uĹźywa określenia nieznanego przepisom o odpadach. Ustawodawca powinien posłuĹźyć się określeniem nie „przerĂłbki”, ale „przetwarzania”. Niemniej jednak wydaje się jasne, Ĺźe chodzi w tym miejscu o instalację przetwarzania odpadĂłw.

Po drugie sformułowanie, zgodnie z ktĂłrym biogaz moĹźe powstawać w oczyszczalni ściekĂłw, jest nieprecyzyjne. Oczyszczalnia jako instalacja nie moĹźe bowiem wytwarzać biogazu. MoĹźe on być natomiast wytwarzany poprzez przetwarzanie osadĂłw w odrębnej instalacji o ewentualnym charakterze biogazowni.

Co do składowiska odpadĂłw natomiast jest oczywiste, Ĺźe w procesie składowania odpadĂłw powstaje gaz, ktĂłry powinien być ujmowany i ktĂłry moĹźna określić jako biogaz. Nie zmienia to jednak faktu, Ĺźe składowisko nie moĹźe być traktowane jako biogazownia. Powstawanie na składowisku gazu składowiskowego nie jest, jak się wydaje, wynikiem stosowania zaplanowanego procesu produkcyjnego biogazu, ale raczej procesem o charakterze naturalnym, związanym z nagromadzeniem odpadĂłw biodegradowalnych w znacznej masie w określonym miejscu. Składowisko jest oczywiście instalacją przetwarzania odpadĂłw, przy czym przetwarzanie ma charakter unieszkodliwiania. Oznacza to, Ĺźe powstanie na składowisku gazu składowiskowego nie moĹźe być kwalifikowane jako proces odzysku odpadĂłw.

JednakĹźe na pytanie, czy biogazownia przetwarzająca biomasę zawsze musi mieć charakter instalacji przetwarzania odpadĂłw, odpowiadają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Przepis art. 2 tej ustawy wskazuje, kiedy przepisy ustawy o odpadach nie znajdują zastosowania. W art. 2 pkt 6 ustawy o odpadach wskazano z kolei biomasę w postaci:

• odchodĂłw,
• słomy,
• innych, niebędących niebezpiecznymi, naturalnych substancji pochodzących z produkcji rolniczej lub leśnej.

Oznacza to, Ĺźe biomasa podlega takiemu wyłączeniu, a więc nie są stosowane do niej przepisy ustawy o odpadach. Wyłączenie to zachodzi jedynie wĂłwczas, gdy biomasa jest wykorzystywana w rolnictwie, leśnictwie lub do produkcji energii za pomocą procesĂłw lub metod, ktĂłre nie są szkodliwe dla środowiska ani nie stanowią zagroĹźenia dla Ĺźycia i zdrowia ludzi. Oznacza to, Ĺźe biogazownia korzystająca tylko z takich rodzajĂłw biomasy nie będzie instalacją przetwarzania odpadĂłw. Nie mają do niej bowiem zastosowania przepisy o odpadach.

Uwagi podsumowujące

Kompleksowe ramy prawne dla inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych były w Polsce od dawna potrzebne. Z wielu przedstawionych raportĂłw wyłania się bowiem jednoznaczny obraz – Polska dysponuje ogromnym potencjałem w tym obszarze. Produkcja biogazu i biometanu jest z kolei szansą na odejście od gospodarki opartej na spalaniu paliw kopalnych, w tym w szczegĂłlności gazu ziemnego.

Uwarunkowania prawne dotyczące inwestycji z zakresie biogazowni pozostają jednak dość skomplikowane i mogą budzić powaĹźne wątpliwości. Z uwagi na krĂłtki okres obowiązywania tych przepisĂłw brak jest rĂłwnieĹź rozwiniętej praktyki postępowania organĂłw administracji publicznej oraz wypracowanych linii orzeczniczych sądĂłw administracyjnych.

W odpowiedzi na te wyzwania przedstawiamy niniejszy artykuł, ktĂłry jest pierwszą częścią cyklu poświęconego procesowi inwestycyjnemu oraz eksploatacji biogazowni rolniczych. W kolejnych publikacjach omĂłwimy najwaĹźniejsze aspekty dotyczące realizacji i funkcjonowania tych obiektĂłw z punktu widzenia wymogĂłw prawa ochrony środowiska.

powrót do listy wiadomości