Geotermia w Polsce odpowiadała w 2020 roku za ok. 0,3 proc. energii z OZE. W tym roku to może się nieznacznie zmienić, bo o krok od uruchomienia jest Geotermia Toruń. Będzie to pierwsza od dekady nowa ciepłownia geotermalna w Polsce. W przyszłym roku mają szansę rozpocząć pracę co najmniej kolejne dwie ciepłownie geotermalne.

Najsłynniejsza geotermia w Polsce

Projekty geotermalne rozwijają się latami i – co warto podkreślić – w polskich warunkach wymagają najczęściej stosowania źródeł szczytowych. Nie inaczej jest w przypadku Torunia, gdzie moc ciepłowni geotermalnej i pomp ciepła wynosi 20,5 MW, a kotła gazowego – ponad 7 MW. Z końcem maja Geotermia Toruń uzyskała koncesje na wytwarzanie, przesyłanie i dystrybucję ciepła. Wcześniej podpisała długoterminową umowę z PGE Toruń na sprzedaż ciepła, które będzie zasilać wyznaczony obszar sieci ciepłowniczej w zachodniej części miasta i dostarczy ok. 8 proc. ciepła do Torunia.

Sam projekt zaczął się 15 lat temu przyznaniem dotacji przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na odwiert poszukiwawczy. Gdy umowa została przez NFOŚiGW wypowiedziana Fundacja Lux Veritas skierowała sprawę do sądu i ostatecznie w 2015 r. zawarto ugodę, wypłacając inwestorowi odszkodowanie. Wówczas wydawało się, że inwestycja ruszy z kopyta. W przypadku geotermii to jednak nie jest możliwe, i to mimo ogromnych funduszy kierowanych na ten sektor. Geotermia Toruń od 2015 r. dostała z budżetu unijnego i NFOŚiGW ok. 50 mln zł w formie dotacji i pożyczek, na budowę ciepłowni i sieci ciepłowniczej. Jak podaje PGE ustalanie sposobu i warunków odbierania ciepła z geotermii trwało kilka lat.

W sumie od 2015 r. na budowę infrastruktury ciepłowni termalnych przeznaczono z kasy państwa i unijnej 392 mln zł. Trzy miejscowości – Sieradz, Koło i Konin przeszły już do budowy ciepłowni geotermalnych. W Sieradzu powstaje ciepłownia geotermalno-biomasowa, która – według planów – ma zacząć pracę jesienią przyszłego roku. Całość inwestycji kosztuje ok. 130 mln zł, z czego ponad połowę sfinansuje NFOŚiGW. Ciepło produkowane w nowo powstałej ciepłowni zabezpieczy potrzeby bytowe (ogrzewanie i ciepła woda) mieszkańców Sieradza przez ok. 9 miesięcy w roku, bez uruchamiania kotłów węglowych – podaje spółka.

Trzy źródła ciepła w Koninie

Miejski system ciepłowniczy w Koninie zasilany jest teraz z bloku biomasowego w Elektrowni Konin oraz z Zakładu Termicznego Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych. Geotermia będzie niezawodnym, trzecim, po spalaniu odpadów komunalnych oraz biomasy, źródłem energii MPEC Konin – mówi prezes Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Sławomir Lorek.

Miasto potrzebuje około 1 mln GJ energii rocznie, z czego budująca się obecnie ciepłownia geotermalna dostarczy około 160 tys. GJ, a więc 16 proc. zapotrzebowania. – Nasza sieć ciepłownicza liczy 162 km i – co ważne – nowa ciepłownia jest umiejscowiona bliżej rozbudowującej się, starej części miasta. Dysponujemy wodą termalną o temperaturze ponad 90 stopni Celsjusza, co jest rzadkością w Polsce. Mamy szczęście dysponując takimi zasobami, woda ciepłownicza będzie kierowana wprost do magistrali ciepłowniczej. Znając parametry wody, zainwestowaliśmy w odwiert zatłaczający wykonany ze stali nierdzewnej, która będzie odporna na działanie mocno zasolonej wody. Otwór GT-3 o długości około 3 km pod ziemią będzie miał kształt litery S. To pozwoli na posadowienie obok siebie, w odległości zaledwie 23 metry, głowic dwóch otworów: chłonnego GT-3 i istniejącego eksploatacyjnego GT-1. Natomiast na dole otwory będą od siebie oddalone o jeden kilometr, żeby nie dochodziło do mieszania się wody wydobywanej z wodą zatłaczaną, schłodzoną – wyjaśnia prezes Lorek. Zgodnie z harmonogramem, ciepłownia ma zostać oddana do użytku w pierwszym kwartale przyszłego roku.

W Kole trwa natomiast przetarg na wybór wykonawcy ciepłowni geotermalnej.

Setki milionów na poszukiwanie gorących wód

W latach 2015-2021 na rozwój geotermii w Polsce przeznaczono ze środków publicznych prawie 839 mln zł i wdrożono 12 programów wsparcia – podlicza w raporcie „Wykorzystanie energii wód termalnych dla celów wytwarzania ciepła” Najwyższa Izba Kontroli.

Najwięcej pieniędzy publicznych idzie na udostępnianie wód termalnych i wykonanie odwiertów. W raporcie NIK wymienia 28 miejscowości, gdzie są prowadzone takie prace – głównie położonych na Mazowszu, w województwie wielkopolskim i łódzkim. Najgłębszy odwiert szykują Szaflary – o głębokości 7 km. To jedyny projekt, który może prowadzić do produkcji także energii elektrycznej, ponieważ spodziewana temperatura wody wynosi ponad 100 stopni Celsjusza.

– Aby mówić o energetycznym wykorzystaniu wód termalnych, muszą one spełniać dwa warunki – odpowiednio wysoka temperatura oraz wydajność otworu. W Polsce, najlepsze warunki do rozwoju geotermii występują w pasie od Szczecina do Łodzi oraz w okolicach Zakopanego. W tych rejonach możemy spodziewać się temperatury wody w złożu powyżej 80 st. C przy wydajności na poziomie 150 m3 na godzinę – ocenia Bogdan Noga z firmy Multiconsult Polska, specjalizującej się w odwiertach. Dodaje, że pomimo rosnącej dostępności środków publicznych na tego typu inwestycje, dla wielu, zwłaszcza mniejszych ośrodków, barierą ograniczającą rozwój geotermii w dalszym ciągu pozostają jej koszty. – Wiercenie dwóch otworów na głębokość 2 tys. m w okolicach Łodzi to koszt ok. 40 mln zł netto. Dla mniejszych zakładów ciepłowniczych zaangażowanie takich środków bywa wyzwaniem. Jednak ceny paliw kopalnych, z którymi konkuruje geotermia, rosną i można zakładać, że będą rosły również w przyszłości, a to korzystnie wpływa na opłacalność inwestycji w geotermię – ocenia ekspert.

Pieniądze na odwierty geotermalne nadal płyną szerokim strumieniem. W maju Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zwiększył budżet naboru wniosków w programie „Udostępnianie wód termalnych w Polsce” z 70 do 250 mln zł.

Czas na płytką geotermię

„Wieloletni Program Rozwoju Zasobów Geotermalnych w Polsce do 2040 roku z perspektywą do 2050 r.” wytypował 114 zakładów geotermalnych, gdzie rozwój geotermii w Polsce „może mieć inicjujące znaczenie dla powszechnego wykorzystania energii geotermalnej w bardzo wielu lokalizacjach”. Nowością jest wyraźna wskazówka, by postawić na rozwój geotermii niskotemperaturowej, czyli tzw. płytkiej.

– Wykorzystanie geotermii płytkiej jest dobrym kierunkiem. Branża pomp ciepła od dawna oczekiwała takich działań. Gruntowe pompy ciepła są dobrym rozwiązaniem długoterminowym i wpisującym się w unijny pakiet RepowerEU zapowiadający szybkie odejście od paliw kopalnych w ogrzewaniu budynków. Warto zauważyć, że według najnowszej propozycji Parlamentu Europejskiego, dotyczącej zmiany dyrektywy EPBD, najpóźniej do 2025 roku można będzie montować kotłów na paliwa kopalne w nowych budynkach. W tym samym roku pojawi się zakaz dofinansowania paliw kopalnych, a w cztery lata później ma się pojawić całkowity zakaz urządzeń korzystających z paliw kopalnych. Teraz waży się ostateczny kształt przepisów unijnych. To pokazuje w jakim kierunku powinno pójść ciepłownictwo i indywidualne ogrzewanie budynków – ocenia Paweł Lachman, prezes zarządu Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła „PORT PC”.

Jego zdaniem, w pierwszej kolejności w gruntowe pompy ciepła powinny inwestować przede wszystkim budynki użyteczności publicznej i komercyjne, teraz pompy są montowane głównie w nowych domach jednorodzinnych i w większych budynkach komercyjnych. – Natomiast pozostaje otwarte pytanie o przyszły podział rynku między pompy powietrzne, tańsze, a gruntowe – zauważa Lachman.

wysokienapiecie.pl