Francuskie starania o polski atom (04 Nov 2021)

France 2030 - polityczna strategia Macrona

12 paĹşdziernika Emmanuel Macron przedstawił plan inwestycyjny "France 2030", kluczowy dokument programowy swojej kampani wyborczej. WaĹźnym elementem planu „France 2030” jest wsparcie transformacji energetycznej. 

Państwowa firma EDF obciążona jest wielomiliardowym długiem i stoi przed koniecznością kosztownej wymiany części reaktorĂłw w elektrowniach jądrowych. Podjęcie decyzji w tej sprawie (Macron zapowiedział, Ĺźe zapadnie niebawem) jest utrudnione m.in. z powodu braku porozumienia z Komisją Europejską w sprawie pomocy publicznej dla EDF i wad opracowanej przez francuski przemysł technologii Europejskiego Reaktora Ciśnieniowego (EPR). Dotychczasową poraĹźkę programu EPR mĂłgłby zrĂłwnowaĹźyć program Małych ReaktorĂłw Modułowych (SMR), ktĂłry plan „France 2030” ma wesprzeć kwotą 1 mld euro. Dotacja ma pozwolić na nadrobienie opóźnień francuskiego przemysłu w budowie rodzimego SMR w stosunku do konkurentĂłw (Chin, Rosji, USA). Z kolei 2 mld euro rząd chce zainwestować w pozyskiwanie wodoru ze ĹşrĂłdeł nieemisyjnych (2 gigafabryki lub zakłady elektrolizy), a 500 mln euro – w dalszy rozwĂłj ĹşrĂłdeł energii odnawialnych.

Z rozwojem technologii pozyskania wodoru łączy się przyszłość ekologicznego transportu. W 2021 r. na francuskich torach rozpoczęto testy pierwszych składĂłw kolejowych o napędzie wodorowym wyprodukowanych przez firmę Alstom. W najbliĹźszych latach Airbus ma przedstawić prototyp samolotu regionalnego o napędzie wodorowym. Europejski potentat lotniczy prowadzi teĹź badania nad samolotem napędzanym paliwem niskoemisyjnym (SAF) pochodzącym z biomasy. Macron zapowiedział, Ĺźe nieemisyjny samolot powinien być gotowy do 2030 r., i Ĺźe branĹźa lotnicza otrzyma w ramach planu „France 2030” 2 mld euro na badania w tym zakresie. Prezydent wyraził jednocześnie nadzieję na współpracę z partnerami europejskimi. Kolejne 2 mld euro mają wesprzeć produkcję samochodĂłw ekologicznych. Celem ma być wyprodukowanie 2 mln pojazdĂłw elektrycznych i hybrydowych do 2030 r.

Realizacja części zadań planu „France 2030” będzie wymagała wzmocnionej kooperacji z pozostałymi państwami UE. Należy oczekiwać, że francuskie firmy skupią się na współpracy z tradycyjnymi partnerami (Niemcy, Hiszpania, Włochy, państwa Beneluxu).

Z punktu widzenia interesĂłw polskiej gospodarki plan Macrona moĹźe dawać nadzieję na poszerzenie współpracy branĹźy energetycznej (baterie do samochodĂłw elektrycznych, ekologiczny wodĂłr i energia jądrowa). 

Umowa z Polską ratunkiem dla zadłużonego EDF

EDF (Electricité de France), największy w Europie i drugi na świecie (za China Energy Investment) producent energii elektrycznej pod względem mocy zainstalowanej, przez dekady był państwowym monopolem. Status spółki akcyjnej przedsiębiorstwo uzyskało dopiero w 2004 r. w związku z częściową (ale symboliczną) prywatyzacją, po czym w 2005 r. zadebiutowało na paryskiej giełdzie.

W 2019 r. dochĂłd netto grupy kapitałowej przypadający na jej lidera – EDF wyniĂłsł 5,155 mld euro, natomiast dochĂłd netto spółki EDF – 3,871 mld euro. Oznacza to, Ĺźe EDF gĂłrował zyskiem nad spółkami zaleĹźnymi holdingu. Jednak juĹź w 2020 r. było odwrotnie: udział EDF jako spółki-matki w dochodzie netto holdingu wyniĂłsł zaledwie 650 mln euro (spadek o ponad 87 proc. rok do roku), a dochĂłd netto spółki EDF 1,969 mld euro (spadek o blisko 50 proc. rok do roku).

EDF został powołany do Ĺźycia ustawą z 1946 r., ktĂłra ustanowiła publiczny monopol na energię elektryczną. Dyrektywa z 1997 r. połoĹźyła kres monopolowi EDF, otwierając rynek energii elektrycznej dla podmiotĂłw prywatnych. W trosce o konkurencję Bruksela wymogła oddzielenie produkcji od przesyłu i dystrybucji, tworząc dedykowane spółki zaleĹźne, odpowiednio RTE i EFRR (obecnie Enedis). Ich działalność jest regulowana przez Komisję Regulacji Energetyki (CRE). Po liberalizacji rynku EDF czerpał korzyści ze sprzedaĹźy energii konkurencyjnym podmiotom. W kolejnych latach spółka uruchomiła nowe projekty: prace nad reaktorem jądrowym 3. generacji – EPR oraz liczne przejęcia kapitałowe za granicą. Inwestycje na rynku przejęć zwiększyły zadłuĹźenie publicznego molocha z 22 mld euro w 1998 r. do ponad 42 mld euro obecnie. 

Aby nie zatrzymywać prowadzonych inwestycji, w ostatnich latach spółka musiała upłynnić aktywa o wartości ponad 10 mld euro (w tym spółkę EDF Polska Sp. z o.o., ktĂłra do momentu jej sprzedaĹźy Polskiej Grupie Energetycznej w 2017 r. miała 10-proc. udział w polskim rynku energii elektrycznej i 15-proc. udział w rynku ciepła). A poniewaĹź to nie wystarczyło na pokrycie potrzeb, w 2017 r. uciekła się do emisji obligacji, skąd pozyskała 4 mld euro, w tym 3 mld ze Skarbu Państwa.

Pomimo dokapitalizowania, obecna sytuacja finansowa EDF nadal jest niestabilna i wciąż się pogarsza. Zobowiązania finansowe spółki wynoszą 42,3 mld euro, czyli prawie trzy razy tyle, ile jej roczne dochody. Nie lekceważąc oczywiście know-how EDF naleĹźy ocenić toczące się obecnie działania francuskiej dyplomacji jako pragmatyczny lobbing na rzecz firmy, ktĂłra po prostu potrzebuje zastrzyku finansowego. 

Polsko-francuskiem relacjom uważnie przyglądają się Niemcy

Polska, kraj węglowy, chce korzystać z energii jądrowej, aby zrealizować cele klimatyczne, a Francja chce podpisać kontrakt wart miliardy euro - napisał pod koniec października"Die Welt", dodając, że nowa oś jądrowa może wywrócić do góry nogami politykę klimatyczną UE, a wtedy Niemcy zostaną same ze swoją transformacją energetyczną.

15 paĹşdziernika Jean-Bernard Levy, szef francuskiego koncernu energetycznego EDF, został przyjęty w Warszawie przez premiera Polski Mateusza Morawieckiego - przypomina dziennik w tekście zatytułowanym "Nowa oś jądrowa spycha Niemcy na margines".

"Było to spotkanie, na które mało kto zwrócił uwagę", ale "może mieć decydujące znaczenie dla ogłoszonego przez Komisję Europejską celu, jakim jest doprowadzenie Unii do neutralności klimatycznej do 2050 roku. Stawką jest (...) przyszłość europejskiego przemysłu energetycznego" - konstatuje gazeta.

Die Welt właśnie we francuskiej ofercie upatruje zwycięzcy wyścigu o polski atom. 

Francuski gość "złoĹźył szefowi rządu ofertę budowy elektrowni jądrowych w Polsce. Polskie kręgi rządowe twierdzą, Ĺźe oferta jest traktowana w Warszawie bardzo powaĹźnie, a Francja wysunęła się na czołową pozycję w wyścigu o wygraną" - pisze "Die Welt".

Wschodni sąsiad Niemiec od wielu lat chce się zainteresować energetyką jądrową. "W ostatnich miesiącach to życzenie przerodziło się w konkretny projekt. Powód: cel Komisji polegający na znacznym ograniczeniu emisji dwutlenku węgla w najbliższych latach" - pisze Die Welt

Gazeta stwierdza, Ĺźe w Polsce "do tej pory nie zbudowano ani jednej elektrowni (atomowej)". Jednak "wkrĂłtce moĹźe się to zmienić - na liście potencjalnych lokalizacji pod budowę reaktora znajdują się cztery miejscowości (...). Wielkość inwestycji wyniosłaby 25 mld euro. (...) Pierwsza elektrownia mogłaby zostać podłączona do sieci w 2033 roku - z pomocą Francji".

Dla Francuzów układ z Warszawą byłby zdaniem gazety "sytuacją podwójnie korzystną". Nie chodzi tylko o "niezwykle lukratywny kontrakt dla bardzo zadłużonego przedsiębiorstwa państwowego EDF. Jeszcze ważniejsze jest to, że dzięki Polsce Paryż zyskałby sojusznika w swoich działaniach lobbingowych w Brukseli".

Dziennik zwraca uwagę, Ĺźe od końca 2019 roku Francuzi "szukają tam towarzyszy broni, by ogłosić energetykę jądrową zbawcą klimatu. PoniewaĹź kiedy UE klasyfikuje energię jądrową jako "zieloną", jest to coś więcej niĹź tylko pieczęć aprobaty. RozwĂłj mini-reaktorĂłw, zwanych rĂłwnieĹź SMR (small modular reactors), ktĂłre prezydent Emmanuel Macron reklamuje jako ponowne odkrycie energii jądrowej, mĂłgłby być współfinansowany z dotacji z Zielonego Ładu".

Dla Warszawy "kluczowy jest takĹźe polityczny komponent francusko-polskiej osi nuklearnej" - pisze "Welt".

Spotkanie Andrzej Duda - Emmanuel Macron

Obaj prezydenci spotkali się 27 paĹşdziernika, jednym z tematĂłw rozmĂłw spotkania była budowa pierwszej polskiej elektrowni atomowej i związana z tym oferta EDF. 

Francja jest europejskim partnerem, ktĂłry ma ogromne doświadczenie, jeĹźeli chodzi o energetykę jądrową. Elektrownie jądrowe będą nam niezbędne, jeĹźeli mamy zrealizować zobowiązania klimatyczne. Nie mamy innego wyjścia. Taka jest charakterystyka naszego kraju, Ĺźe nie moĹźemy zdobyć wystarczającej ilości energii ze ĹşrĂłdeł odnawialnych, chociaĹźby przez to, Ĺźe nie zawsze jest wiatr, świeci słońce – powiedział po spotkaniu prezydent Andrzej Duda.

Wcześnie, bo w połowie października o spotkaniu z francuską delegacją reprezentującą energetykę jądrową informował Mateusz Morawiecki.

"(...) spotkałem się z kierownictwem francuskiej energetyki atomowej z wysłannikami prezydenta Macrona. Z panem prezydentem Macronem bardzo intensywnie na ten temat rozmawiamy, ale są pewne warunki brzegowe takiej współpracy na przyszłość, o ktĂłrych teĹź dzisiaj rozmawiałem" - powiedział premier polskiego rządu. 


Europeizacja atomu

Czy francuski EDF faktycznie jest w tej chwili faworytem w wyścigu o polski atom? Czy w kampanii prezydenckiej Macrona będą kolejne gesty wobec Polski?

Dziennik Gazeta Prawna powołując się na anonimowe ĹşrĂłdła w polskim rządzie informuje, Ĺźe rozwaĹźana jest dywersyfikacja dostawcĂłw atomowej technologii i ich częściowa europeizacja. Pod tym subtelnym określeniem moĹźemy mieć de facto odstąpienie od sformalizowanej umową współpracy ze Stanami Zjednoczonymi.  Przeciw takim scenariuszom był pełnomocnik rządu ds. infrastruktury krytycznej Piotr Naimski, jednak w ostatnim czasie jego stanowisko zostało złagodzone. 

Latem ubiegłego roku Jakub Wiech pisał o jeszcze innym scenariuszu. - stworzeniu konsorcjum amerykańsko-francuskiego odpowiedzialnego za budowę polskich elektrowni jądrowych. Według strony polskiej, takie rozwiązanie pozwoli zoptymalizować projekt oraz będzie korzystne geopolitycznie. W zamyśle Polski, głównym dostawcą technologii będzie amerykański Westinghouse. To reaktory tej firmy (AP-1000) pracować mają w elektrowniach jądrowych nad Wisłą. Z kolei francuski EDF będzie odpowiadał za dostawy komponentĂłw służących do generacji energii elektrycznej i wsparcie inĹźynieryjne. Rozwiązanie to w ocenie publicysty miało być zgrabną prĂłbą pogodzenia szeregu interesĂłw. Przede wszystkim, połączenie sił amerykańskich i francuskich daje teoretycznie większe szanse na sprawniejszy przebieg procesu – w dyspozycji znajdują się bowiem wtedy liczniejsze aktywa produkcyjne i szersza baza inĹźynieryjno-ekspercka. Po drugie, taki ruch jest geopolitycznym ukłonem zarĂłwno w stronę kluczowego sojusznika Polski, czyli StanĂłw Zjednoczonych, jak i Francji, czyli regionalnego partnera w polityce europejskiej. Pozwala to zmaksymalizować korzyści strategicznej tej inwestycji.

powrót do listy wiadomości