Publikacja „Energetyka obywatelska. Modelowe rozwiązania prawne promujące obywatelską własność odnawialnych źródeł energii” przedstawia najlepsze rozwiązania prawne przyjęte w krajach Unii Europejskiej, przede wszystkim w Hiszpanii, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Danii, promujące obywatelską własność odnawialnych źródeł energii. Raport kompleksowo opisuje politykę władz centralnych i lokalnych oraz modele prawne pozwalające obywatelom na podmiotowe uczestnictwo w sektorze energetycznym.

- Obywatel – świadomy użytkownik energii, zaczyna odgrywać coraz istotniejszą rolę w polityce i co za tym idzie – projektowanych aktach prawnych Unii Europejskiej – zauważa dr Marcin Stoczkiewicz, kierownik programu Klimat i Energia międzynarodowej organizacji ClientEarth. Zmiana perspektywy z perspektywy wytwórcy na perspektywę użytkownika jest wyraźnie widoczna w projekcie Unii Energetycznej – dodaje Stoczkiewicz.

Jak podkreślają autorzy raportu inwestycje obywatelskie w technologie odnawialne i zwiększenie efektywności energetycznej to istotny element budowy społeczeństwa wiedzy oraz zwiększania świadomości energetycznej i ekologicznej w społecznościach. Zwracają oni jednocześnie uwagę, że przykłady z innych państw europejskich pokazują także, że energetyka obywatelska pomaga walczyć z problemem ubóstwa energetycznego.

Raport wskazuje, że nie istnieją ograniczenia w dostępie obywateli do rynku energetycznego. Mnogość form partycypacji pozwala na zaangażowanie zarówno rolników, właścicieli podmiejskich domów jednorodzinnych jak i mieszkańców budynków wielorodzinnych w miastach, a wkład finansowy do inwestycji energetycznej może zaczynać się od symbolicznej kwoty.

W ocenie autorów opracowania jednym z najciekawszych przykładów korzyści płynących z energetyki obywatelskiej jest londyńska dzielnica Brixton, gdzie organizacja pozarządowa wynajęła od samorządu dachy gminnych budynków, zainstalowała na nich panele fotowoltaiczne i założyła spółdzielnię. Najniższy udział w inwestycji kosztuje 50 funtów, a jego posiadaczem może zostać każdy mieszkaniec. Część zysków trafia do członków w postaci dywidend, część corocznie zasila program pozwalający obniżyć rachunki za energię najuboższym mieszkańcom dzielnicy.

W raporcie znalazł się także aneks pt. "W jaki sposób rozwijać energetykę obywatelską w Polsce?, w który zaprezentowano rozwiązania wprowadzone w innych krajach i prezentowane w raporcie z opisem możliwości ich zastosowania w Polsce.

Autorzy opracowania uważają, że dobrą drogą dla Polski byłoby skorzystanie ze szkockiego rozwiązania ustanowienia osobnego celu dla społecznych OZE. Szkocja wprowadziła cel osiągnięcia 500 MW mocy w OZE należących do lokalnych społeczności do 2020 r. Jednocześnie jak czytamy w raporcie w Polsce cele w zakresie społecznego OZE powinny być uchwalane przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, co pokazywałoby poziom ich zainteresowania tymi celami, a jednocześnie ujawniłoby też popyt wśród samorządów na konkretne technologie OZE.

- Regionalne cele dla społecznego OZE, gdy zostaną poparte korzystnymi rozwiązaniami prawnymi i ekonomicznymi, przyniosą pewność inwestycyjną i stworzą długoterminową perspektywę dla rozwoju energetyki obywatelskiej w danym regionie - podkreślono w raporcie.

Jednocześnie autorzy opracowania zwracają uwagę, że znaczącym ograniczeniem w rozwoju energetyki obywatelskiej, opartej na mikroźródłach OZE oraz na poprawie efektywności energetycznej, jest brak łatwo dostępnych informacji oraz pomocy dla inwestorów ich ocenie sposobem na przełamanie takiego stanu rzeczy mogłoby być utworzenie w każdej gminie punktów informacyjno-doradczych poświęconych właśnie mikrogeneracji oraz efektywności energetycznej.

W raporcie zaznaczano też, że obecnie do zadań własnych gmin należy planowanie energetyczne. Zgodnie z art. 18 i 19 ustawy Prawo energetyczne każda gmina jest zobowiązana przygotować (i aktualizować co 3 lata) plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwo gazowe. Według autorów raportu ze względu na fakt, ze plany takie łączą zaopatrzenie w energię z działaniami z zakresu efektywności energetycznej, mogłyby one wspierać również rozwój energetyki obywatelskiej. Postulują oni rozszerzenie planów energetycznych gmin o działania podejmowane w zakresie rozwoju mikrogeneracji.

Kolejnym rozwiązaniem proponowany w raporcie do wykorzystania w naszym kraju jest otwarcie dużych instalacji OZE na udział obywateli. Może to nastąpić w formie zaoferowania minimum 10 proc. udziałów w projekcie lokalnej społeczności. Taka koncepcja akcjonariatu obywatelskiego funkcjonuje z powodzeniem od 2008 r. w Danii.

W raporcie podkreślono również, że proponowane rozwiązania idee nie zawsze wymagają zmian ustawowych, ale zwrócono uwagę, że w obecnym systemie prawnym można zidentyfikować kilka regulacji ograniczających rozwój energetyki obywatelskiej. Rekomendacje autorów w tym zakresie dotyczą między innymi zmiany definicji prosumenta tak by nie koncentrowała się na osobie wytwórcy, lecz na tym, czy używana jest mikroinstalacja.

Postulują oni również umożliwienie bezpośredniej sprzedaży energii elektrycznej wytworzonej w mikroinstalacji, tak aby sprzedaż była możliwa nie tylko do sieci, ale również do innych odbiorców końcowych. Kolejna rekomendacja zmian prawnych dotyczy zwiększenia mocy przyłączeniowej dla mikroinstalacji w uproszczonym systemie zgłoszeniowym. Autorzy raportu postulują też 21-dniowy termin realizacji przyłączenia mikroinstalacji, a także oczekują potwierdzenie w przepisach zwolnienia energii elektrycznej wytworzonej na własny użytek z podatku dochodowego od osób fizycznych i od osób prawnych oraz akcyzy.